بررسی صادرات انگشتر به کشورهای حاشیه خلیج فارس

یکی از بهترین بازارهای صادراتی محصولات تولیدی خوشه انگشتر قم، کشورهای حاشیه خلیج فارس می‌­باشد. این کشورها از لحاظ مذهبی و فرهنگی به ایران نزدیک بوده و انگشترهای تولیدشده توسط هنرمندان انگشتر ساز قم مورد علاقه آن­ها است و بخشی از فروش‌ ایشان به زائران این کشورها می‌باشد. با این حال به دلیل عدم حضور برنامه­‌ریزی شده در بازار زیورآلات این کشورها، صادرات این محصولات تنها به صورت چمدانی است. البته باید توجه داشت که هرگونه اقدام جهت صادرات نیازمند بررسی و تحقیقات اولیه در مورد شاخص‌های مختلف صادراتی می‌باشد تا ریسک این اقدامات به حداقل ممکن برسد. از این رو دفتر توسعه خوشه انگشتر، کشورهای حاشیه خلیج فارس را به منظور ارزیابی و انتخاب بهترین گزینه جهت شروع برنامه صادراتی مورد بررسی قرار داده است و در ادامه این پژوهش خدمتتان ارائه می‌گردد.

کشورهای حاشیه خلیج فارس

کشورهای خلیج فارس یا کشورهای عربی خلیج فارس یا امیر نشین‌های منطقه خلیج فارس به کشورها و دولت‌هایی گفته می‌شود که سواحل و دسترسی به آب‌های خلیج فارس دارند. معمولاً به این کشورها کشورهای عضو شورای همکاری خلیج فارس نیز گفته می‌شود که عبارتند از: قطر، عمان، کویت، امارات متحده عربی،  بحرین، عربستان سعودی و عراق (با وجود اینکه مرز آبی با خلیج فارس دارد اما در زمره کشورهای شورای همکاری خلیج فارس قرار ندارد.)

نقشه کشورهای حاشیه خلیج فارس

کشورهای عربی خلیج فارس همگی در خصایلی مشترک هستند، از جمله جمعیت انبوه نیرویِ کارِ غیر بومی و رشد اقتصادی سریع.

فرهنگ مردم منطقه خلیج فارس را معمولاً فرهنگ خلیجی می‌نامند. موسیقی خلیجی، لباس خلیجی و فرهنگ خلیجی تا حدود زیادی از فرهنگ عرب‌های شمال آفریقا و عراق متمایز است. استفاده از انگشتر یکی دیگر از علاقه مندی‌های مشترک در میان مردم این منطقه می باشد. به همین دلیل بررسی بازار جواهرات و جواهرات نقره در این کشورها مورد بررسی قرار گرفته است.

در میان کشورهای عربی خلیج فارس در سال 2018 امارات متحده عربی با 13 میلیارد دلار بیشترین واردات جواهرات را داشته است. پس از کشور امارات متحده عربی، کشورهای عربستان سعودی، کویت ، قطر، عمان و بحرین به ترتیب بیشترین واردات جواهرات در سال 2018 در میان کشورهای عربی خلیج فارس را به خود اختصاص داده اند.

مقدار دلاری واردات جواهرات کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس (هزاردلار)

واردکننده2015201620172018
امارات متحده عربی7,219,4477,270,9296,211,46013,385,524
عربستان سعودی4,513,174607,730829,006804,708
قطر679,659703,214721,181714,114
کویت389,642462,891
بحرین413,450373,479383,772460,353
عمان239,752215,404316,517305,125

در میان کشورهای عربی خلیج فارس در سال 2018 امارات متحده عربی با 182 میلیون دلار بیشترین واردات جواهرات نقره را داشته است. پس از کشور امارات متحده عربی، کشورهای عربستان سعودی، قطر، کویت، بحرین و عمان به ترتیب بیشترین واردات جواهرات نقره در سال 2018 در میان کشورهای عربی خلیج فارس را به خود اختصاص داده اند.

مقدار دلاری واردات جواهرات نقره کشورهای عربی حاشیه خلیج فارس (هزاردلار)

واردکننده2015201620172018
امارات متحده عربی156,621568,855867,904182,416
عربستان سعودی16,45110,3099,83523,185
قطر7,2096,080
کویت7,6524,6784,2203,818
بحرین1,9561,2791,3352,236
عمان1,9772,618318946
جمع کل193,8818,5755,873220,699

اولویت بندی کشورها جهت صادرات انگشتر

در ورود به بازارهای صادراتی جدید مؤلفه های مختلفی مانند سهولت حمل و نقل، روابط سیاسی و سلایق مصرف کنندگان آن کشور مؤثر می باشد.

به جهت وجود تحریم های بین المللی و همچنین وجود تنش در روابط سیاسی با برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس، صادرات به برخی از این کشورها ناممکن و یا دشوار می‌باشد. عربستان سعودی و بحرین در زمره این کشورها قرار می گیرند و به جهت مشکلات سیاسی فعلاً امکان حضور در آن کشورها نمی باشد.

کشور امارات متحده عربی پس از هنگ کنگ قطب جواهرات جهان به شمار می رود و در سال 2018 بیش از %80 واردات جواهرات نقره کشورهای حاشیه خلیج فارس را به خود اختصاص داده است. با این حال به جهت شرایط سیاسی موجود حضور در آن کشور نیازمند ارزیابی و برنامه ریزی بیشتر می‌­باشد.

در مورد بررسی سایر عوامل می توان از گزارش “اولویت بندی بازارهای صادراتی هدف استان قم” که توسط شرکت مدیریت صادرات سحاب اندیشه تدوین شده است استفاده نمود. در این گزارش کشورهای اطراف ایران بر مبنای شاخص های مختلف جهت صادرات محصولات استان قم از جمله انگشتر مورد ارزیابی قرار گرفته است.

الویت بندی می تواند براساس روش‌های متفاوتی صورت گیرد. در این روش ابتدا بر اساس نظر مشاوران و صاحب نظران حوزه صادرات استان شاخص های اصلی جهت انتخاب بازارهای هدف تعیین و سپس این شاخص‌ها وزن دهی می شود. در مرحله بعد طبق جدول زیر شاخص ها امتیاز دهی می شوند و در نهایت امتیاز موزون هر شاخص برای هر بازار صادراتی محاسبه می‌شود و در مجموع امتیاز هر بازار محاسبه شده و قابل مقایسه و ارزیابی خواهد بود. شاخص های انتخاب شده از قرار زیر است:

امتیاز مطلق شاخص ها

شاخص های سنجش20406080100
مجموع واردات کشور هدف از کالاهای خوشه جواهرات در سال 2018کمتر از 2 میلیارد دلاربین 2 تا 3 میلیارد دلاربین 3 تا 4 میلیارد دلاربین 4 تا 5 میلیارد دلاربالای 5 میلیارد دلار
درامد سرانهکمتر از 4 هزار دلاربین 4 تا 6 هزار دلاربین 6 تا 8 هزار دلاربین 8 تا 10 هزار دلاربالای 10هزار دلار
سهولت در حمل و نقل و ارسال محموله صادراتی به کشور هدفبسیار کمکممتوسطزیادخیلی زیاد
سهولت تجارت با کشور هدف به واسطه مسائل سیاسی و فرهنگیبسیار کمکممتوسطزیادخیلی زیاد
میزان شناخت تجار استان از کشور هدفبسیار کمکممتوسطزیادخیلی زیاد
جمعیت کشور هدفکمتر از 10 میلیون نفربین 10 تا 20 میلیون نفربین 20 تا 30 میلیون نفربین 30 تا 40 میلیون نفربالای 40 میلیون نفر

جهت انتخاب بازار هدف صادراتی استان با تمرکز بر محصولات خوشه انگشتر شاخص های زیر با نظر نخبگان در نظر گرفته شد.

شاخص ها و امتیاز موزون هر شاخص جهت انتخاب بازارهای هدف استان

کشورهای منظور شده در مرحله اول جهت اولویت بندی با توجه به توضیحات فوق و نظر نخبگان کشورهای حاشیه خلیج فارس شامل امارات متحده عربی، قطر، عمان، کویت، بحرین و عربستان می باشد. البته همانطور که قبلا توضیح داده شد روابط سیاسی ایران با کشورهای عربستان و بحرین به دلایل مختلفی نامناسب است و امکان حضور ایران در این کشورها فراهم نیست به همین دلیل از امتیازبندی و رتبه بندی این دو کشور صرف نظر شده است.

محاسبه کشور امارات متحده عربی

شاخصهای سنجشوزن شاخصامتیاز شاخص (100-0)امتیاز موزون شاخصتوضیحات
مجموع واردات کشور هدف از کالاهای خوشه جواهرات در سال 201825٪10025 
درآمد سرانه15٪10015 
سهولت در حمل و نقل و ارسال محموله صادراتی به کشور هدف20٪10020 
سهولت تجارت با کشور هدف به واسطه مسائل سیاسی و فرهنگی15٪8012 
میزان شناخت تجار استان از کشور هدف15٪406 
جمعیت کشور هدف10٪202 
جمع امتیاز موزون کشور امارات متحده عربی از 100 نمره: 80

محاسبه کشور قطر

شاخصهای سنجشوزن شاخصامتیاز شاخص (100-0)امتیاز موزون شاخصتوضیحات
مجموع واردات کشور هدف از کالاهای خوشه جواهرات در سال 201825٪205 
درآمد سرانه15٪10015درآمد سرانه: 60804
سهولت در حمل و نقل و ارسال محموله صادراتی به کشور هدف20٪8016 
سهولت تجارت با کشور هدف به واسطه مسائل سیاسی و فرهنگی15٪10015 
میزان شناخت تجار استان از کشور هدف15٪609 
جمعیت کشور هدف10٪202 2.6 میلیون نفر
جمع امتیاز موزون کشور قطر از 100 نمره: 62

محاسبه کشور عمان

شاخصهای سنجشوزن شاخصامتیاز شاخص (100-0)امتیاز موزون شاخصتوضیحات
مجموع واردات کشور هدف از کالاهای خوشه جواهرات در سال 201825٪205 
درآمد سرانه15٪10015درامد سرانه: 17973
سهولت در حمل و نقل و ارسال محموله صادراتی به کشور هدف20٪10020 
سهولت تجارت با کشور هدف به واسطه مسائل سیاسی و فرهنگی15٪10015 
میزان شناخت تجار استان از کشور هدف15٪8012 
جمعیت کشور هدف10٪202 4.5 میلیون نفر
جمع امتیاز موزون کشور عمان از 100 نمره: 69

محاسبه کشور کویت

شاخصهای سنجشوزن شاخصامتیاز شاخص (100-0)امتیاز موزون شاخصتوضیحات
مجموع واردات کشور هدف از کالاهای خوشه جواهرات در سال 201825٪205 
درآمد سرانه15٪10015درامد سرانه: 27319
سهولت در حمل و نقل و ارسال محموله صادراتی به کشور هدف20٪6012 
سهولت تجارت با کشور هدف به واسطه مسائل سیاسی و فرهنگی15٪609 
میزان شناخت تجار استان از کشور هدف15٪609 
جمعیت کشور هدف10٪202بیش از 4 میلیون نفر
جمع امتیاز موزون کشور کویت از 100 نمره: 52

جدول زیر اولویت و امتیاز اختصاص داده شده در این گزارش به کشورهای حاشیه خلیج فارس ارائه می‌گردد.

ردیفنام کشورامتیاز (از 100)اولویت
1امارات متحده عربی801
2عمان692
3قطر623
4کویت524

البته باید توجه داشت که سلایق و رفتار خرید هر یک از این کشورها با یک دیگر متفاوت می‌باشد. طبق بررسی ها و مشاهدات میدانی صورت گرفته از این کشورها رفتار خرید آن ها عبارتند از: